សារព័ត៌មាន នគរវត្ត តែងតែនាំមុខគេជានិច្ច
បញ្ហាអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី គឺជាបញ្ហាដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសនីមួយៗ ព្រោះពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ សន្តិសុខជាតិ និងផលប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋ។ ដោយហេតុនេះ ការចោទប្រកាន់ថារាជរដ្ឋាភិបាលបានប្រគល់ ឬកាត់ទឹកដីឱ្យប្រទេសជិតខាង មិនគួរត្រូវបានប្រើជាលេសនយោបាយដើម្បីគេចវេសពីការទទួលខុសត្រូវផ្លូវច្បាប់របស់ខ្លួន ឬស្វែងរកការលើកលែងទោសដោយគ្មានមូលដ្ឋានឡើយ។
ការវាយតម្លៃលើបញ្ហាព្រំដែននៅចន្លោះបង្គោលលេខ ៥២ ដល់លេខ ៥៩ មិនគួរផ្អែកលើសារនយោបាយ ការសន្និដ្ឋានផ្ទាល់ខ្លួន ឬការបកស្រាយព័ត៌មានដោយគ្មានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ទេ ប៉ុន្តែត្រូវផ្អែកលើឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ សន្ធិសញ្ញា ផែនទី និងភស្តុតាងបច្ចេកទេសដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។ នេះជាគោលការណ៍សំខាន់ដើម្បីធានាថា ការជជែកអំពីបញ្ហាជាតិប្រព្រឹត្តទៅដោយមានហេតុផល និងការទទួលខុសត្រូវ។
ក្នុងបរិបទនេះ សារឆ្លើយតបលើកទី៤ របស់សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ចំពោះលោក អ៊ុ សំអាន ជុំវិញការចោទប្រកាន់អំពីការបាត់បង់ទឹកដីនៅចន្លោះបង្គោលព្រំដែនលេខ ៥២ ដល់លេខ ៥៩ តាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ បានលើកឡើងនូវសំណួរស្នូលថា តើការចោទប្រកាន់នេះមានមូលដ្ឋានលើភស្តុតាងអ្វីខ្លះ? សំណួរនេះជំរុញឱ្យការជជែកផ្លាស់ពីការប្រឈមមុខគ្នាផ្នែកនយោបាយ ទៅរកការពិនិត្យអង្គហេតុ និងឯកសារដែលអាចបញ្ជាក់បាន។ ក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ការរិះគន់រាជរដ្ឋាភិបាលជាផ្នែកមួយនៃការចូលរួមនយោបាយ ប៉ុន្តែសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិត្រូវភ្ជាប់ជាមួយការគោរពអង្គហេតុ និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះការអះអាងរបស់ខ្លួន។
ចំពោះការចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការកាត់ទឹកដីឱ្យបរទេស ភស្តុតាងដែលអាចពិនិត្យបាន រួមមានសន្ធិសញ្ញាពាក់ព័ន្ធ ផែនទីដែលមានប្រភពច្បាស់លាស់ កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ឯកសារផ្លូវការ និងទិន្នន័យបច្ចេកទេសនៃការវាស់វែងព្រំដែន។ ភស្តុតាងទាំងនេះត្រូវពិនិត្យតាមបរិបទ ប្រភព ភាពត្រឹមត្រូវ និងតម្លៃផ្លូវច្បាប់របស់វា។ ការបង្ហាញផែនទី ឬរូបភាពដោយគ្មានការបញ្ជាក់ប្រភព និងសុពលភាព មិនមានន័យថាបានបញ្ជាក់សិទ្ធិលើទឹកដីនោះទេ។ ដូច្នេះ ភាគីដែលធ្វើការអះអាងគួរបង្ហាញមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួនឱ្យច្បាស់ ហើយភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ត្រូវបើកចំហចំពោះការពិនិត្យ និងផ្ទៀងផ្ទាត់តាមលក្ខណៈវិជ្ជាជីវៈ។
ចំណុចសំខាន់មួយទៀត គឺភាពខុសគ្នារវាងការគ្រប់គ្រងទឹកដីជាក់ស្តែង និងសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពតាមច្បាប់។ ក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ ការដែលភាគីណាមួយមានវត្តមាន ឬគ្រប់គ្រងតំបន់ណាមួយ មិនមានន័យថាភាគីនោះទទួលបានសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពដោយស្វ័យប្រវត្តិនោះទេ។ ការកំណត់សិទ្ធិលើទឹកដីត្រូវពិនិត្យលើកត្តាជាច្រើន រួមមានសន្ធិសញ្ញា ឯកសារព្រំដែន ការអនុវត្តរបស់រដ្ឋ និងគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិដែលពាក់ព័ន្ធ។ ចំពោះព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤ និងឆ្នាំ ១៩០៧ ព្រមទាំងផែនទី និងឯកសារបច្ចេកទេសពាក់ព័ន្ធ គឺជាមូលដ្ឋានសំខាន់ដែលត្រូវពិនិត្យដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។ ហេតុនេះ ការវាយតម្លៃលើការចោទប្រកាន់អំពីការបាត់បង់ទឹកដី មិនគួរផ្អែកតែលើស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅតំបន់ព្រំដែនឡើយ។
ក្នុងសារឆ្លើយតបរបស់សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏មានការលើកឡើងអំពីលទ្ធភាពឱ្យលោក អ៊ុ សំអាន ចាត់តាំងតំណាងមកពិភាក្សា និងផ្ទៀងផ្ទាត់ភស្តុតាងជាមួយក្រុមការងារព្រំដែនរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលផងដែរ។ ជាគោលការណ៍ ការបង្កើតឱកាសឱ្យមានការពិភាក្សាផ្អែកលើឯកសារ និងភស្តុតាង អាចជួយកាត់បន្ថយមន្ទិលសង្ស័យ និងបង្កើនការយល់ដឹងអំពីបញ្ហាព្រំដែន។ ទោះជាយ៉ាងណា ដើម្បីឱ្យដំណើរការនេះមានភាពជឿជាក់ គួរកំណត់ឱ្យច្បាស់អំពីសិទ្ធិរបស់អ្នកចូលរួម ការទទួលបានឯកសារពាក់ព័ន្ធ វិធីសាស្ត្រផ្ទៀងផ្ទាត់ និងការកត់ត្រាលទ្ធផល។ ការពិនិត្យគួរផ្អែកលើអង្គហេតុ និងលក្ខណៈបច្ចេកទេស ជាជាងការប្រកួតប្រជែងពាក្យសម្តី ឬការសន្និដ្ឋានជាមុនថាភាគីណាត្រឹមត្រូវ ឬខុស។
ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី នៅពេលមានការចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងអធិបតេយ្យភាពជាតិ រាជរដ្ឋាភិបាលក៏មានទំនួលខុសត្រូវក្នុងការបំភ្លឺជាសាធារណៈ និងបង្ហាញមូលដ្ឋានដែលអាចផ្សព្វផ្សាយបាន ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋយល់អំពីដំណើរការការពារព្រំដែន។ ការពន្យល់អំពីនីតិវិធីបច្ចេកទេស និងឯកសារច្បាប់ពាក់ព័ន្ធ អាចជួយបង្កើនតម្លាភាព និងទំនុកចិត្តសាធារណៈ។ ដូច្នេះ ការជជែកអំពីបញ្ហាព្រំដែនគួរផ្តល់ឱកាសឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធចូលរួមពិនិត្យព័ត៌មាន ដោយផ្អែកលើច្បាប់ និងអង្គហេតុដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
ជារួម ការចោទប្រកាន់ថារាជរដ្ឋាភិបាលបានកាត់ទឹកដីឱ្យប្រទេសថៃ ត្រូវការការពិនិត្យយ៉ាងម៉ត់ចត់ និងមិនគួរត្រូវបានប្រើជាមធ្យោបាយប្រកួតប្រជែងនយោបាយដោយគ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ឡើយ។ អ្នកនយោបាយគ្រប់រូបមានសិទ្ធិលើកឡើងពីការព្រួយបារម្ភអំពីបូរណភាពទឹកដី ប៉ុន្តែការអះអាងទាំងនោះត្រូវមានភស្តុតាងដែលអាចពិនិត្យ និងផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ រាជរដ្ឋាភិបាលគួរបន្តផ្តល់ការបំភ្លឺប្រកបដោយតម្លាភាព និងធានាថាការគ្រប់គ្រងបញ្ហាព្រំដែនស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងឯកសារពាក់ព័ន្ធ។ ការអនុវត្តគោលការណ៍ទាំងនេះនឹងជួយលើកកម្ពស់គុណភាពនៃការជជែក និងកាត់បន្ថយការយល់ច្រឡំក្នុងសង្គម។
សម្រាប់សង្គមដែលផ្តល់តម្លៃដល់ការពិត និងផលប្រយោជន៍ជាតិ ការការពារអធិបតេយ្យភាពមិនគួរផ្អែកលើការមួលបង្កាច់ ពាក្យចចាមអារ៉ាម ឬការប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងដើម្បីកេងចំណេញនយោបាយផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវផ្អែកលើចំណេះដឹង ភស្តុតាង និងឯកសារផ្លូវច្បាប់ដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
ការជជែកដោយសន្តិវិធី ការផ្ទៀងផ្ទាត់ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការពន្យល់ជាសាធារណៈ គឺជាមធ្យោបាយសំខាន់ក្នុងការពង្រឹងការយល់ដឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងការពារផលប្រយោជន៍ជាតិរយៈពេលវែង។ ដូច្នេះ សារសំខាន់ពីការជជែករវាងសម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោក អ៊ុ សំអាន គឺថា ការចោទប្រកាន់ត្រូវមានភស្តុតាង ការបំភ្លឺត្រូវមានមូលដ្ឋាន ហើយការសម្រេចលើបញ្ហាទឹកដីត្រូវផ្អែកលើច្បាប់ ឯកសារ និងអង្គហេតុដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។ នេះជាវិធីសាស្ត្រដែលអាចធានាឱ្យការពិភាក្សាអំពីបូរណភាពទឹកដីមានភាពទទួលខុសត្រូវ និងបម្រើផលប្រយោជន៍ជាតិបានយ៉ាងពិតប្រាកដ៕
ដោយ៖ ឌី វីរៈ
